‘Als zij mij als talent zien, dan wil ik ook bewijzen dat ik dat ben’

‘Ik wil niet dat mensen mij zielig vinden en mij vluchteling noemen. Ik heb een naam.’ Treffende, rake woorden van de Syrische Osama, die geregeld terugkeren tijdens ons gesprek. Het is duidelijk dat hij worstelt met het stempel ‘vluchteling’ wat hem sinds zijn komst in Nederland is opgeplakt. ‘Mensen denken dat je uit de middle of nowhere komt. Of je van een andere planeet komt. Je hebt geen skills en hebt nog nooit van computers gehoord. Ik neem ze het niet kwalijk, maar ik heb het woord ook niet gekozen. Ik heb er nooit voor gekozen om vluchteling te zijn, maar ik laat me niet klein krijgen.’

– Door Gerard van den Berg

Wat kunnen mensen toch een enorme wilskracht hebben. Na ons gesprek blijven Osama’s woorden nog lang in mijn hoofd rond gonzen. Ze roepen vragen bij me op. Waarom plakken wij labels op mensen en noemen we ze niet gewoon bij hun naam? Waarom kijken we ze niet recht in de ogen en richten we ons op hun talenten? Waarom beschouwen we vluchtelingen als zielige mensen en lezen we het liefst verhalen van nieuwkomers die hun best doen om hogerop de ladder te klimmen? Tijdens zijn verblijf in het AZC in Rotterdam fungeert Osama als vuilnisman, terwijl hij in Syrië onder meer oprichter was van een social movement om de fietscultuur in het land te verspreiden. ‘Het bizarre is dat bij de mensen blijft hangen dat ik hier werk als een vuilnisman. Ze bewonderen mij erom, terwijl het geen recht doet aan wie ik ben. Ik wil niet zielig gevonden worden en speciale aandacht krijgen.’ Over zijn baan als vuilnisman: ‘Het meest belangrijke voor mij was: ik wil een producer zijn. Ik wil in beweging blijven. Het COA ziet mij hierdoor ook als iemand die wil werken. Niet als iemand die alleen slaapt en op de bank televisie zit te kijken. Het meeste belangrijke is dat ik mezelf hiermee respecteer.’
’Het heeft niets veranderd aan mijn procedure. Ik heb het vooral gedaan, omdat alleen wachten ervoor zorgt dat je moraal helemaal afglijdt. Ik wil niet wachten, ik wil een antwoord. Ik ben jong en wil naar buiten. Door actief te zijn kwam ik dichter bij de mensen van het COA. Zij zijn verantwoordelijk voor je, dus moet je voor een goede relatie met ze zorgen. Dat heb ik uitgevonden tijdens mijn route langs verschillende AZC ’s. Het is goed om goede relaties te hebben. Als je produceert kun je praten en dingen vragen, als je alleen consumeert niet.’

‘Ik wil groeien en daarvoor moet ik in mezelf blijven investeren’
Het is meteen helder dat Osama er alles aan wil doen om uit zijn verblijf in Nederland het maximale te halen. De geestdrift spat er vanaf als ik hem ontmoet in een café nabij Rotterdam Centraal. ‘Ik heb gestudeerd in Syrië en wil mezelf hier in Nederland verbeteren. Ik wil groeien en daarvoor moet ik in mezelf blijven investeren tijdens het wachten.’ Zijn cappuccino blijft lange tijd onaangeroerd staan, omdat Osama zijn focus volledig legt op ons gesprek. Regelmatig verontschuldigt hij zich voor zijn woordenstroom. ‘Sorry, ik praat nogal veel.’
Op het moment dat we elkaar spreken doet Osama actief mee aan de ICT-module van New Dutch Connections bij het bedrijf Accenture. Voor Osama is het een verrijking. ‘Het is voor mij vooral een manier om mensen te leren kennen, connecties te maken en in dit soort bedrijven rond te lopen. Dit soort grote bedrijven hebben we in Syrië niet. Het is goed om hier gewend aan te raken, mensen te ontmoeten en jezelf te presenteren. Dat heb ik echt nodig.’

Osama stond vijftien maanden voor ons gesprek voor een lastige keuze. Zal hij Syrië verlaten of niet? ‘Niemand prefereert het om vluchteling te zijn. Ik had twee opties. De eerste was om af te studeren, maar er was geen garantie of ik daarna het land kon verlaten. In Syrië moet je na het behalen van je diploma het leger in. Er is geen andere mogelijkheid. De andere optie was om op een legale manier het land uit te reizen. Alsof je op vakantie gaat. Dat is best lastig, als je niet de juiste papieren hebt. Gelukkig is dit mij wel gelukt.’ Osama weet goed te verwoorden waarom hij Syrië wilde verlaten. ‘Je kan niet grijs zijn in Syrië. Ik wil gewoon in vrede leven met andere mensen en een goed leven hebben.’

‘Ik kan in een paleis leven, maar ook in een grot’
Over zijn vlucht wil Osama niet veel loslaten. Zijn focus ligt op het heden en de toekomst. ‘Ik heb eenzame momenten gehad tijdens mijn vlucht. Ik stond er helemaal alleen voor en was soms echt bang. Tegelijkertijd wist ik dat ik in actie moest komen. Niemand zal het voor je doen. Je moet het iedere dag opnieuw proberen, ook al is de kans op falen groot. Het meest bizarre is dat je uiteindelijk mensen moet vertrouwen, zonder de garantie dat het goed gaat komen. Als ik nu terugkijk naar de bootreis tussen Turkije en Griekenland zou ik dat nooit meer doen. Ik ben dankbaar dat ik nog steeds in leven ben en een nieuw leven heb.’
Osama beschouwt zijn vlucht nu als een unieke leerschool. ‘Ik heb ontdekt dat ik me goed kan aanpassen. Ik ben nu 24 jaar, maar ik voel me dertig. Ik begrijp het leven beter en realiseer me dat de wereld niet altijd een eerlijke plek is. Ik heb geleerd mezelf te redden. Ik kan in een paleis leven, maar ook in een grot. Ik kan eten van tien euro per week, maar ook van honderd euro per week. Ik voel me meer verantwoordelijk voor mijn eigen leven. In Syrië had ik een goed leven. Mijn ouders hebben er alles aan gedaan om hun kinderen goed onderwijs te geven. Onderwijs was in mijn familie heel belangrijk. Ik kreeg een auto toen ik goed presteerde op de middelbare school. Ik had een auto voor ik überhaupt een rijbewijs had. Het leven was goed in Syrië. Dat weten mensen hier vaak niet. Het leven veranderde volkomen toen alles in Syrië veranderde. Er was geen garantie meer voor de toekomst. Je maakt je ieder moment zorgen over wat er gaat gebeuren.’

‘Verleden is niet belangrijk. De toekomst is belangrijk.’
De eerste maanden in Nederland vallen Osama zwaar. ‘Ik wilde door met mijn leven. Ik wilde Nederlands leren, maar ik kon daar nog niet mee aan de gang omdat ik nog niet officieel tot Nederland was toegelaten. Het doet pijn als je iets goed wilt doen en niemand reageert. Als immigrant heb ik vrede en rust nodig. Een fijne omgeving is belangrijk, als je vanaf nul moet beginnen. In het AZC heerste ook een negatieve vibe, omdat je veel slecht nieuws hoort en veel mensen hoort klagen. Dat is niet een hele fijne omgeving. Ik wilde mijn hoofd vrij maken. Daarom ging ik aan het werk en ’s avonds studeren. Ik was altijd bezig, zodat ik ’s avonds moe was en goed kon slapen. Ik geloof erg in karma. Als jij goed doet, zul je goed krijgen. Dat geeft energie. Ik heb altijd het geloof gehad dat er iets zou gebeuren. Verleden is niet belangrijk. De toekomst is belangrijk.’

Inmiddels voelt Osama zich in Nederland op zijn plek. ‘In Nederland is het goed. Iedereen is gelijk en je kunt hier in vrede met anderen leven. In Nederland wonen hele aardige mensen. Het is een multicultureel land. Je kunt alles zeggen. Ik hou ervan om in de tram te zitten in Rotterdam of Amsterdam. Je ziet dan veel verschillende nationaliteiten. Een ervaring die ik in Syrië niet ken. Het is geweldig om zo veel verschillende mensen bij elkaar te zien.’
‘Ik wil hier de Nederlandse en Europese waarden leren. En ze samen brengen met mijn Syrische waarden die ik bij mij draag. Ik zal van alles het beste kiezen en als ik dat allemaal samen breng, zal ik een beter persoon worden. Het is alsof je in Nederland door de hele wereld reist. Je ziet veel uit verschillende landen. It’s perfect.’

‘Als ze mij als talent zien, dan wil ik ook bewijzen dat ik dat ben’
Bij toeval komt New Dutch Connections (NDC) op het pad van Osama. ‘Ik had een advertentie gezien, maar ik dacht dat ik een verblijfsvergunning nodig had om deel te kunnen nemen aan het programma. Totdat ik van mijn programmabegeleider vernam dat ik mij gewoon kon inschrijven. Hij wilde het voor mij doen, maar ik zei: ik ga het zelf doen. Ik wil mezelf introduceren.’ Het eerste gesprek met projectleider Carla Swiatkowski van ToekomstAcademie Rotterdam (‘Miss Carla’ zoals Osama haar noemt) zal Osama niet snel meer vergeten. ‘Haar eerste zin was: “We don’t care about your past. Wij willen weten wie Osama is.” Dat was gewoon perfect! Ik zocht naar de toekomst en wilde hulp daarbij. Ik had een gids nodig om te ontdekken wat voor mij het startpunt is. Twee maanden later hoorde ik dat mijn procedure was gestart. Er gebeurden veel positieve dingen tegelijk.’
‘Ik heb veel bewondering voor de mensen achter NDC. Ze zien ons als talenten, terwijl wij geen talenten zijn. Ik ben gewoon een student, maar het is fijn als iemand in je gelooft. Bij NDC word je gesteund en krijg je verantwoordelijkheid. Als zij mij als een talent zien, dan wil ik ook bewijzen dat ik dat ben. Ik heb al veel geleerd. Niet allemaal gerelateerd aan ICT, maar bijvoorbeeld over zelfontwikkeling, hoe jij jezelf kunt introduceren binnen een andere cultuur. Zo word je voorbereid op de volgende stap in je leven.’

Warme woorden heeft Osama ook over voor zijn supercoach Anne van der Heiden. ‘Ze had van Carla gehoord dat ik worstelde met mijn CV. Zij kwam naar het AZC om me te bevragen over mijn werkervaring. Samen hebben we een CV opgesteld, die zij vervolgens heeft verstuurd naar verschillende bedrijven in haar netwerk. Ze bleken onder de indruk van mijn CV, met het gevolg dat ik verschillende gesprekken heb gehad en nu een baan heb bij het bedrijf Bizzomate. Het was echt een groot moment toen ze zeiden: “je hebt talent, we gaan je inhuren.” Ik ben zo blij met de gesprekken die ik heb gehad. Ik kreeg het gevoel dat ik gezien werd.’

‘NDC heeft mijn reis korter gemaakt’
Het blijft niet bij Bizzomate. Ook Microsoft meldt zich bij Osama. ‘Ik ben bij ze geweest op Schiphol en heb een fijn gesprek gehad. Maar als ik bij Microsoft aan de slag wil heb ik een certificaat nodig. Daarom zeiden ze tegen me: zorg dat je ergens ervaring opdoet. Ga zes maanden ergens aan de slag en misschien kunnen wij daarna zaken met jou doen. Dit heb ik allemaal aan Anne te danken. Dat zal ik nooit vergeten. Zij staat in die lijst van mensen, die mijn leven echt hebben veranderd. Zij heeft me naar de juiste plek gedirigeerd. Taal kan ik leren door achter mijn laptop te zitten, maar voor andere zaken heb je de kennis van mensen nodig. Haar woorden deden mij ook goed. Ze zei: “we zullen op de deuren kloppen tot iemand de deur zal openen.” En ook: “ik weet het niet en jij ook niet, maar samen zijn we slimmer.” Mijn kracht, mijn energie is verdubbeld na de ontmoeting met haar. Ze is een goede leraar voor mij. Iedereen heeft zo iemand nodig. Ik zal deze woorden later aan mijn kinderen doorgeven als ze mij vragen om advies.’

Hoe zou Osama zichzelf nu beschrijven? ‘Osama is iemand die zichzelf altijd wil verbeteren. Ik wil leren. Voor altijd een student zijn. Ik hou van leren, of het nu gaat om software-engineering of iets anders. Ik wil mezelf bewijzen. Dat is belangrijk voor mij. NDC heeft mijn reis korter gemaakt. Daar ben ik heel dankbaar voor. Ik wil dat mijn kinderen later niet zeggen: “mijn vader was een vluchteling.” Ik wil dat ze trots op hun vader zijn. Ik wil ook mijn ouders trots maken, omdat ik niet zeker weet of ik hen ooit weer zie.’

Misschien vindt u dit ook leuk: